MICHIF 103

103 commands and phrases for everyday use

Read. Listen. Learn.

All plants have a purpose.

kaahkiyow lii plaan naandow

Kaahkiiyow lii plaant naandow itaapataanwa.

Are you coming?

ki payitoohtaan chiin

Ki payhtoohtaan chiin?

Are you single?

ki payaakoon chiin

Ki payyakoon chiin?

Be careful, its slippery.

paytuhk, shooshkwow

Payhtuk, shooshkwow.

Bring milk and butter.

Payta dilet pi li beur

Payta dilet pi li beur.

Can you do it?

Kaa kaashkihtaan chi

Kaa kaashkihtaan chi tootamun chiin?

Can you fix it?

Kaa kaashkihtaan chi

Kaa kaashkihtaan chi ooshihtaayen chiin?

Can you lend me some money?

Ka awihin chiin laarzhaan

Ka awihin chiin laarzhaan?

Close the window.

Kipaha li shaasii

Kipaha li shaasii.

Did you see that?

Kii waapahten chiin anima

Kii waapahten chiin anima?

Do you hear that?

Ki payhtayn chiin anima

Ki payhtayn chiin anima?

Do you like your work?

Kii miiyeutayn toon oovraazh

Kii miiyeutayn toon oovraazh chiin?

Do you play the fiddle?

Ki kitooshchikaan chiin

Ki kitooshchikaan chiin li vyayloon?

Don’t act like that.

Kaaya aykooshiishi toota

Kaaya aykooshiishi toota.

Don’t talk like that.

Kaaya aykooshiishi

Kaaya aykooshiishi piikishkway.

Give me a chance.

Enn shaans miiyin

Enn shaans miiyin.

Give me a minute.

Hen mineut miiyin

Hen mineut miiyin.

Happy Birthday!

Miiyeu tipishkaa

Miiyeu tipishkaa!

Have a good time.

Enn boon taan aaya

Enn boon taan aaya.

He is always farting. Belching.

Pwaykitooshkiw / Tapitow paykatew

Pwaykitooshkiw. Tapitow paykatew.

He/she earned recognition.

Kii kaashkitamaashoo l’oneur

Kii kaashkitamaashoo l’oneur.

He/she has a loud laugh.

Shoohki paahpiw

Shoohki paahpiw.

He/she is a braggart.

Wiiya mamishchimooshkiw

Wiiya mamishchimooshkiw.

How did it happen?

Taanishi kaa ishpayihk

Taanishi kaa ishpayihk?

How do you make this?

Taanishi ooma aen

Taanishi ooma aen ooshitaahk?

How does he/she know?

Taanishi kaa kishkayhtuhk

Taanishi kaa kishkayhtuhk?

How does this taste?

Taanishi ooma aen

Taanishi ooma aen ishpakhwuk?

How is your husband today?

Taanishi toon vyeu anoosh

Taanishi toon vyeu anoosh?

I am going to the store.

Daan li magazaen neu

Daan li magazaen neu itoohtaan.

I can’t find it.

Namooya ni mishkayn

Namooya ni mishkayn.

I can’t taste anything.

Namaakaykway ni

Namaakaykway ni dooshpitayn.

I don’t like it.

Namooya nimiiyeuhtayn

Namooya nimiiyeuhtayn.

I don’t like mosquitoes.

Namooya ni miiyeuymawuk lii

Namooya ni miiyeuymawuk lii marayngwayn.

I don’t understand.

Namooya ni nishitoohtayn

Namooya ni nishitoohtayn.

I dropped my spoon.

Ma chooyayr gii paatinow

Ma chooyayr gii paatinow.

I found my purse.

Gii mishkayn ma boors

Gii mishkayn ma boors.

I have a headache.

Dayooshtikwanaan

Dayooshtikwanaan.

I heard you.

Kii payhtaatin

Kii payhtaatin.

I hope so.

Ji swet

Ji swet.

I like liver, head cheese and kidneys.

Ni wiikishtayn ooshkwun pi la

Ni wiikishtayn ooshkwun pi la tet di fraamaazh pi lii royoon.

I lost my wallet.

Gii waanihtaan ma boors

Gii waanihtaan ma boors.

I quit my job.

Moon oovraazh gii pooyoon

Moon oovraazh gii pooyoon.

I saw you there.

Kii waapamatin akoota

Kii waapamatin akoota.

I smell bannock baking.

La gaalet ni miiyaamow aen

La gaalet ni miiyaamow aen kiishishoot.

I want to ask you something.

Ki noohtay kwaychimitin

Ki noohtay kwaychimitin kaykway.

I wish you the best.

Ni li swaytiin li miiyeur poor

Ni li swaytiin li miiyeur poor kiiya.

I wonder where they went.

Taanday atikway ka

Taanday atikway ka itoohtaychik.

I wonder why.

Taanayhki atikway

Taanayhki atikway.

It stopped snowing.

Kii pooni mishpoon

Kii pooni mishpoon.

It’s none of your business.

Si paa tii zaafayr

Si paa tii zaafayr.

Just try your best.

Toon miiyeur koochii

Toon miiyeur koochii.

Keep it.

Kanaawayhta

Kanaawayhta.

Leave it alone.

Poonihta

Poonihta.

Lent is the time for Roogaroo stories.

Li Kaarem si li taan poor lii

Li Kaarem si li taan poor lii zistwayr di Roogaroo.

Let’s have a celebration.

Enn silabraasyoon ayaataak

Enn silabraasyoon ayaataak.

Lets pick berries.

Mooshotaak lii grenn

Mooshotaak lii grenn.

Let’s play cards.

Maatawaytaak au kaart

Maatawaytaak au kaart.

My aunt covered the mirrors in a storm.

Ma taant kii aakwaanahum

Ma taant kii aakwaanahum lii miirway daan la taanpet.

My baby is getting baptized.

Moon pchi baybii inaan gii

Moon pchi baybii inaan gii shiikaahtawaanaan.

My father was a strong man.

Ni paapaa kii maashkowishiiw

Ni paapaa kii maashkowishiiw.

My godparents are believers. (believes in something greater)

Moon paaraan pi

Moon paaraan pi mamaarenn taapwayshchikooshiwuk.

My mother-in-law is kind.

Nishikoosh aen boon keur

Nishikoosh aen boon keur ayow.

Norman works hard to save Michif.

Norman shoki atooshkayew

Norman shoki atooshkayew chi paashpiihtaat la laang di Michif.

Open the bag/can.

Paashtayna li sac/la kaan

Paashtayna li sac/la kaan.

Pass the salt and pepper.

Payishina li sel pi li pwayvr

Payishina li sel pi li pwayvr.

Share with your brothers.

Taashkina avik tii frayr

Taashkina avik tii frayr.

Something smells.

Kaykway miiyaakwun

Kaykway miiyaakwun.

Speak louder.

Shooki piikishkway

Shooki piikishkway.

Stop thinking about that.

Poon nakatwayihta anima

Poon nakatwayihta anima.

That person just left us.

Kii nakaatikoonaan

Kii nakaatikoonaan.

That’s the way it is.

Aykooshiishi piko

Aykooshiishi piko.

The cranberries aren’t ready yet.

Lii paabinaan namooya paarii

Lii paabinaan namooya paarii chayshkwa.

The meeting is at 6:00 o’clock.

La saamblii a sis heur

La saamblii a sis heur.

The Michif are clean.

Lii Michif payhkishiwuk

Lii Michif payhkishiwuk.

The Michif are hardworking.

Lii Michif shooki

Lii Michif shooki atooshkaywuk.

The Michif were Catholic.

Atiht lii Michif lii Katalik

Atiht lii Michif lii Katalik.

The sun is coming out.

Li salay nakooshiw

Li salay nakooshiw.

The sun rises in the east.

Li salay paashikoo daan l’est

Li salay paashikoo daan l’est.

The way it was a long time ago.

Kayaash maana

Kayaash maana.

Today is Sunday, March 2, 2023.

Anoosh Jimaansh li deu di

Anoosh Jimaansh li deu di Maar l’aanii deu mil vaen trwaa.

Touch this.

Ooma taashiihkaa

Ooma taashiihkaa.

Trust me!

Li trustii niiya

Li trustii niiya!

Try.

Koochii

Koochii.

We sew every Tuesday.

Ni kaashkikwaashonaan toot

Ni kaashkikwaashonaan toot lii Morjii.

Were you born in a barn?

Daan li taab kii nihtawakin

Daan li taab kii nihtawakin chiin?

What do we do now?

Kaykway aykwa chi

Kaykway aykwa chi tootamaahk?

What is your phone number?

Kaykwy toon noombr daan ta

Kaykwy toon noombr daan ta telephone?

What time do you open the office?

Kel eur paashtaynamun

Kel eur paashtaynamun l’offis?

What time is school over?

Taanishpii aen poonipayihk

Taanishpii aen poonipayihk l’ikol?

When did you get back?

Taanishpii ka takooshiniyen

Taanishpii ka takooshiniyen?

Where are my keys?

Taanday mii klii

Taanday mii klii?

Where did you go on the weekend?

Taanday kaa itoohtayen

Taanday kaa itoohtayen daan li weekend?

Where do you work?

Taanday atooshkayen

Taanday atooshkayen?

Where is the dog?

Taanday li shyayn

Taanday li shyayn?

Who are they?

Awaana wiiyawow

Awaana wiiyawow?

Why are you crying?

Taanayhki kaa maatooyen

Taanayhki kaa maatooyen?

Wipe your nose good. Wipe your butt good.

Kwaayesh kaashiina toon nii

Kwaayesh kaashiina toon nii. Kwaayesh kaashii chishkayhoo.

Would you like a sip of my coffee?

Ki noohtay ootinayn enn sip

Ki noohtay ootinayn enn sip moon koffii chiin?

Would you like to make one?

Kaa noohtay ooshihtaan

Kaa noohtay ooshihtaan payek chiin?

You did such a beautiful job!

Mitooni enn bonn oovraazh kii

Mitooni enn bonn oovraazh kii ooshihtaan.

You must give something up for Lent.

Sa praan kaykway chi

Sa praan kaykway chi poonihtaayen poor li Kaarem.

You ruined my shirt.

Kii panaachihtaan ma

Kii panaachihtaan ma shmiizh.

Your ice cream is melting.

Toon ice cream tikihtew

Toon ice cream tikihtew.